Kto dziedziczy spadek, jeśli nie ma testamentu? Kolejność dziedziczenia ustawowego

Śmierć bliskiej osoby to trudny czas, który wiąże się nie tylko z emocjami, ale i formalnościami. Jednym z najczęstszych pytań pojawiających się po pogrzebie jest: kto dziedziczy majątek, jeśli zmarły nie zostawił testamentu? W takiej sytuacji wkracza dziedziczenie ustawowe, czyli zasady określone w Kodeksie cywilnym. Co ważne, zasady te obowiązują także wtedy, gdy testament został uznany za nieważny lub gdy wskazani w nim spadkobiercy odrzucili spadek.

Oto jak wygląda kolejność dziedziczenia w Polsce krok po kroku.

I grupa: Małżonek i dzieci

W pierwszej kolejności spadek otrzymują najbliżsi: małżonek oraz dzieci zmarłego. Dziedziczą oni w częściach równych, jednak prawo chroni małżonka w szczególny sposób.

• Zasada: Udział małżonka nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku.
• Wnuki: Jeśli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, jego udział przechodzi na jego dzieci (wnuki zmarłego).

Przykład: Zmarła Alicja, która miała męża i piątkę dzieci. Zgodnie z ustawą mąż otrzyma 1/4 spadku, a pozostałe 3/4 zostanie podzielone po równo między piątkę dzieci.

II grupa: Gdy nie ma dzieci – małżonek i rodzice

Jeśli zmarły nie miał dzieci (zstępnych), do spadku powołani są małżonek oraz rodzice.

1. Małżonek: W tej grupie otrzymuje zazwyczaj 1/2 spadku.
2. Rodzice: Każde z rodziców otrzymuje po 1/4 spadku.
3. Brak małżonka: Jeśli zmarły był kawalerem/panną i nie miał dzieci, cały spadek przypada rodzicom po połowie.

Co jeśli jedno z rodziców nie żyje? Wówczas udział tego rodzica przypada rodzeństwu zmarłego w częściach równych (lub ich dzieciom, jeśli rodzeństwo również nie żyje).

III grupa: Dziadkowie i ich zstępni

Jeśli nie ma dzieci, małżonka, rodziców, rodzeństwa ani siostrzeńców/bratanków – spadek przechodzi na dziadków. Dziedziczą oni w częściach równych. Jeśli któryś z dziadków nie dożył otwarcia spadku, jego część przechodzi na jego zstępnych (czyli wujostwo spadkodawcy).

IV grupa: Pasierbowie

Od kilku lat przepisy pozwalają na dziedziczenie dzieciom małżonka (pasierbom), jeśli ich rodzice nie żyją w chwili otwarcia spadku, a spadkodawca nie pozostawił innych bliskich krewnych wymienionych powyżej.

Ostatni spadkobierca: Gmina i Skarb Państwa

Jeśli nie można ustalić żadnych krewnych ani pasierbów, spadek nie „przepada”. Przejmuje go gmina ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego lub Skarb Państwa. Są to tzw. spadkobiercy przymusowi, którzy nie mogą odrzucić spadku.

Ważna aktualizacja prawna (listopad 2023)

Warto wiedzieć, że w listopadzie 2023 roku weszły w życie przepisy zawężające krąg spadkobierców w dalszych grupach (dotyczy to m.in. zstępnych dziadków), co ma na celu skrócenie postępowań spadkowych. Powyższy tekst uwzględnia te zasady.

Potrzebujesz pomocy w sprawach spadkowych?

Formalności spadkowe bywają skomplikowane, a błąd w terminach może kosztować utratę majątku lub przejęcie długów. Jeśli potrzebujesz profesjonalnej analizy swojej sytuacji. Kancelaria Radcy Prawnego Agata Gąsecka w Koszalinie świadczy kompleksowe usługi prawne:

• stacjonarnie w siedzibie w Koszalinie.
• Online (e-mail, telefon, wideo) po wcześniejszym opłaceniu zlecenia.

Radca prawny Agata Gąsecka przeanalizuje Twoją sprawę, wskaże terminy i pomoże przygotować niezbędne pisma.

👉 Sprawdź pełen zakres usług tutaj: https://agatagasecka.pl/zakres-uslug

Skorzystaj z gotowych rozwiązań w moim Sklepie

Nie musisz szukać wzorów pism w niepewnych źródłach. W naszym sklepie internetowym znajdziesz profesjonalnie przygotowane narzędzia, które przeprowadzą Cię przez proces spadkowy krok po kroku:

1. Wzory dokumentów spadkowych – gotowe do wypełnienia wnioski i oświadczenia, zgodne z aktualnym prawem
2. E-book: „Przewodnik spadkowy – co robić po śmierci bliskiej osoby” – Twój osobisty asystent, który wyjaśnia, jak odnaleźć majątek, jak odrzucić długi i jak uzyskać akt poświadczenia dziedziczenia bez stresu – ZOBACZ TUTAJ

Zadbaj o swoje sprawy już dziś. Odwiedź nasz sklep i pobierz niezbędne materiały! – KLIKNIJ TUTAJ

Najczęściej zadawane pytania (FAQ) – Dziedziczenie ustawowe

1. Czy dzieci pozamałżeńskie dziedziczą spadek na tych samych zasadach? Tak. W polskim prawie spadkowym nie ma rozróżnienia na dzieci pochodzące z małżeństwa i te spoza związku małżeńskiego. Wszystkie dzieci spadkodawcy dziedziczą w częściach równych w ramach I grupy dziedziczenia.

2. Czy partner w związku partnerskim (konkubent) dziedziczy z ustawy? Niestety nie. Według aktualnych przepisów Kodeksu cywilnego osoby pozostające w nieformalnych związkach (konkubinat) nie należą do kręgu spadkobierców ustawowych. Jeśli partnerzy chcą po sobie dziedziczyć, muszą sporządzić testament.

3. Czy małżonek w separacji ma prawo do spadku? To zależy od rodzaju separacji. Jeśli została orzeczona separacja prawomocnym wyrokiem sądu, małżonek zostaje wyłączony od dziedziczenia ustawowego. Jeśli jednak małżonkowie żyli jedynie w faktycznym rozstaniu (bez wyroku sądu), małżonek nadal dziedziczy ustawowo.

4. Ile jest czasu na odrzucenie spadku, jeśli zmarły zostawił długi? Spadkobierca ma 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Termin ten liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (zazwyczaj jest to dzień śmierci bliskiej osoby). Brak działania w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

5. Czy można wydziedziczyć kogoś, kto powinien dziedziczyć z ustawy? Tak, ale jest to możliwe tylko w testamencie. Wydziedziczenie (pozbawienie prawa do zachowku) wymaga wskazania konkretnych, ustawowych powodów, takich jak rażące niedopełnianie obowiązków rodzinnych czy uporczywe postępowanie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

6. Co w sytuacji, gdy wszyscy spadkobiercy ustawowi odrzucą spadek? Jeśli cała rodzina odrzuci spadek (często dzieje się tak w przypadku dużego zadłużenia), spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego lub Skarbowi Państwa. Podmioty te nie mogą odrzucić spadku, ale odpowiadają za długi tylko do wartości aktywów spadkowych.