Wydziedziczenie a niegodność dziedziczenia – różnice w 2026 roku. Kompletny przewodnik

W polskim prawie spadkowym istnieją mechanizmy, które pozwalają na wyeliminowanie z kręgu spadkobierców osób, które rażąco naruszyły zasady współżycia rodzinnego lub dopuściły się przestępstw wobec spadkodawcy. Choć pojęcia wydziedziczenie oraz niegodność dziedziczenia często są używane zamiennie, w rzeczywistości niosą ze sobą zupełnie inne skutki prawne, procedury i wymagania. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe, jeśli chcemy skutecznie chronić majątek lub dochodzić swoich praw przed sądem.

Kluczowa różnica: Kto podejmuje decyzję?

Podstawowa różnica między tymi dwiema instytucjami tkwi w tym, z czyjej inicjatywy dochodzi do wyłączenia od spadku. Wydziedziczenie jest autonomiczną decyzją spadkodawcy, którą musi on zawrzeć w testamencie. Z kolei niegodność dziedziczenia stwierdzana jest wyłącznie przez sąd po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, zazwyczaj już po śmierci spadkodawcy, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny.

Wydziedziczenie – pozbawienie prawa do zachowku

Wydziedziczenie w potocznym rozumieniu to „skreślenie z testamentu”, jednak w sensie prawnym jest to coś znacznie silniejszego. Sam brak zapisu w testamencie nie pozbawia bowiem najbliższych (dzieci, małżonka, rodziców) prawa do zachowku. Dopiero skuteczne wydziedziczenie sprawia, że dana osoba nie może domagać się żadnych pieniędzy ze spadku.

Aby wydziedziczenie było skuteczne w 2026 roku, muszą zostać spełnione trzy warunki:

Musi znaleźć się w ważnym testamencie (najlepiej sporządzonym u notariusza).
Spadkodawca musi wyraźnie wskazać przyczynę wydziedziczenia.
Przyczyna ta musi istnieć w rzeczywistości i mieścić się w katalogu ustawowym.

Przyczyny wydziedziczenia (art. 1008 Kodeksu cywilnego):

Uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego wbrew woli spadkodawcy (np. alkoholizm, narkomania, życie z przestępstw).
Dopuszczenie się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu, wolności lub rażącej obrazy czci spadkodawcy bądź osób mu najbliższych.
Uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych (np. zerwanie kontaktów, brak opieki w chorobie, odmowa pomocy finansowej).

Niegodność dziedziczenia – sądowy „wyrok” na spadkobiercę

Uznanie za niegodnego dziedziczenia to instytucja, która chroni godność spadkodawcy, gdy ten nie zdążył lub nie mógł sporządzić testamentu. Osoba uznana za niegodną zostaje wyłączona z dziedziczenia tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku.

W 2025 roku warto zwrócić uwagę na rozszerzone przesłanki niegodności. Sąd może uznać spadkobiercę za niegodnego, jeżeli ten:

Dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy.
Podstępem lub groźbą skłonił spadkodawcę do sporządzenia/odwołania testamentu.
Ukrył, zniszczył lub podrobił testament.
Uporczywie uchylał się od obowiązku alimentacyjnego wobec spadkodawcy (ustalonego wyrokiem lub ugodą).
Uporczywie uchylał się od pieczy nad spadkodawcą (np. zaniedbał rodzica wymagającego stałej pomocy, naruszając obowiązek wzajemnego wsparcia).

Porównanie skutków: wydziedziczenie vs niegodność

Cecha	Wydziedziczenie	Niegodność dziedziczenia
Gdzie się znajduje?	Tylko w testamencie	W orzeczeniu sądu
Główny cel	Pozbawienie prawa do zachowku	Całkowite wyłączenie od spadku
Kto inicjuje?	Spadkodawca za życia	Inny spadkobierca po śmierci
Skutki dla dzieci	Dzieci wydziedziczonego mogą żądać zachowku	Dzieci niegodnego dziedziczą w jego miejsce

Jak dochodzić swoich praw? Pomoc prawna i narzędzia

Sprawy o wydziedziczenie i niegodność należą do najtrudniejszych procesów cywilnych, ponieważ opierają się na emocjach i trudnych do udowodnienia relacjach rodzinnych. Jeśli planują Państwo sporządzić testament z wydziedziczeniem lub chcą złożyć pozew o uznanie kogoś za niegodnego – warto skorzystać z pomocy profesjonalisty.

Kancelaria Radcy Prawnego Agata Gąsecka w Koszalinie oferuje pełne wsparcie:

Analiza zasadności wydziedziczenia.
Przygotowanie pozwów o uznanie za niegodnego dziedziczenia.
Reprezentacja w sprawach o zachowek.

Usługi świadczymy stacjonarnie w Koszalinie oraz online. Zapraszamy do kontaktu: 789-145-897 lub kancelaria@agatagasecka.pl. Pełna oferta dostępna na: https://agatagasecka.pl/zakres-uslug.

Pobierz niezbędne wzory i przewodniki

Nie daj się zaskoczyć skomplikowanym procedurom. W naszym sklepie prawnym znajdziesz narzędzia, które pomogą Ci zabezpieczyć interesy Twoje i Twojej rodziny:

Wzory dokumentów spadkowych – w tym wzory wniosków niezbędnych w sprawach o nabycie spadku – TUTAJ

E-book: „Przewodnik spadkowy – co robić po śmierci bliskiej osoby” – to kompendium wiedzy, które pomoże Ci uporządkować sprawy spadkowe po śmierci mamy, taty, męża czy dziecka – ZOBACZ TUTAJ

Zadbaj o porządek w sprawach spadkowych już dziś. Odwiedź nasz sklep i pobierz materiały przygotowane przez prawnika!

Najczęściej zadawane pytania (FAQ) – Wydziedziczenie i niegodność dziedziczenia

1. Czy można wydziedziczyć kogoś bez podania przyczyny? Nie. Wydziedziczenie w testamencie jest skuteczne tylko wtedy, gdy spadkodawca wyraźnie opisze konkretną przyczynę wynikającą z Kodeksu cywilnego. Ogólne sformułowanie, że „pozbawiam syna zachowku”, bez wskazania na przykład na uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych, może zostać łatwo podważone przed sądem w procesie o zachowek.

2. Czy dzieci osoby wydziedziczonej również tracą prawo do zachowku? To jeden z najczęstszych mitów. Wydziedziczenie konkretnej osoby (np. córki) nie pozbawia automatycznie prawa do spadku lub zachowku jej dzieci (wnuków spadkodawcy). Jeśli wnuki są małoletnie, mają one prawo do jeszcze wyższego zachowku (2/3 udziału zamiast standardowej 1/2). Aby całkowicie odciąć daną linię od majątku, spadkodawca musiałby wydziedziczyć każdą z tych osób z osobna, wskazując konkretne powody dla każdej z nich.

3. Ile czasu jest na złożenie pozwu o uznanie za niegodnego dziedziczenia? Z powództwem o uznanie spadkobiercy za niegodnego można wystąpić w ciągu roku od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o przyczynie niegodności. Jednak termin ten nie może przekroczyć trzech lat od otwarcia spadku (czyli od dnia śmierci spadkodawcy). Po upływie tego czasu roszczenie wygasa.

4. Czy spadkodawca może wybaczyć osobie niegodnej lub wydziedziczonej? Tak. Przebaczenie jest bardzo ważną instytucją prawną. Jeśli spadkodawca wybaczył spadkobiercy przed śmiercią, nie może go już skutecznie wydziedziczyć. Co więcej, jeśli wybaczenie nastąpiło już po sporządzeniu testamentu z wydziedziczeniem, traci ono swoją moc. Podobnie w przypadku niegodności – jeśli spadkodawca przebaczył sprawcy, nie można domagać się uznania go za niegodnego przed sądem.

5. Czy wydziedziczenie u notariusza daje 100% gwarancji? Akt notarialny jest najbezpieczniejszą formą testamentu, ponieważ notariusz dba o poprawność sformułowań prawnych. Jednak nawet taki dokument może być przedmiotem sporu w sądzie. Spadkobierca pozbawiony zachowku może próbować dowieść, że wskazana w testamencie przyczyna była nieprawdziwa lub że spadkodawca w rzeczywistości mu wybaczył. Dlatego tak ważne jest rzetelne udokumentowanie przewinień wydziedziczonej osoby.

6. Czy uporczywe unikanie kontaktu to podstawa do wydziedziczenia? Tak, jeśli ma ono charakter trwały i zawiniony przez spadkobiercę. Według orzecznictwa sądów, całkowite zerwanie więzi rodzinnych, brak odpowiedzi na próby kontaktu czy brak zainteresowania losem schorowanego rodzica stanowi uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych, co jest najczęstszą podstawą skutecznego wydziedziczenia.